1-3- فرايند متروكه شدن معدن:

در كشورهاي خارجي هر انديس مراحل مختلفي را طي ميكند تا به ذخيره قطعي تبديل شود، در گذر از هر مرحله به مرحله بعد ممكن است فرآيندي صورت گيرد كه به متروكه شدن معدن منتهي گردد. مراحل مذكور به شرح زير مي باشد:

براي هر مرحله از عمليات اكتشافي كه منجر به اخذ اطلاعات از يك محدوده كانهزا ميشود، تعريف ويژهاي ارائه شده است. آخرين تعريف كه مراحل مختلف را توضيح ميدهد نمودارJorcdiagramمي باشد:


گروه ذخاير معدني يا Mineral Reserves: اين واژه به توده هاي معدني كه موجوديت آنها به كمك حفاري يا ساير روشهاي اكتشافي مشخص شده و بالاخره توده هاي معدني كه وجودشان در مناطق خاصي با درصد بالايي از اطمينان حدس زده شده است، اطلاق مي گردد.
هر يك از اين گروه ها با توجه به نوع فعاليت اكتشافي صورت گرفته و ميزان اطلاعات موجود به چند زير گروه تقسيم ميشود كه عبارتند از:
منابع استنباط شده يا حدسي(Mineral Resources Inferred): اين واژه به منابعي اطلاق مي گردد كه در آنها بخشي از توده معدني فاقد رخنمون بوده و يا فقط در يك بُعد رخنمون دارد و تعيين ذخيره با استفاده از استدلالهاي زمينشناسي صورت گرفته است. به عبارت ديگر، اگر از يك توده تعداد كمي نمونه در اختيار داشته باشيم اما با استفاده از اطلاعات ديگر نظير شواهد زمينشناسي و مقايسه با كانسارهاي مشابه بتوانيم عيار و مقدار ذخيره را حدس بزنيم، اين توده معدني يك منبع استنباط شده تلقي ميشود(اين نوع تعيين ذخيره ممكن است از 30 تا 95 درصد خطا داشته باشد). به دليل خطاي بالايي كه در اين نوع منبع معدني وجود دارد، بهره برداري ازآن صورت نخواهد گرفت و لازم است عمليات اكتشافي و اطلاعات دقيقتري از توده معدني بدست آيد.
منابع نشانداده شده يا مشخص(Indicated Mineral Resources): اگر بخشي از يك توده معدني از 2 يا 3 جهت توسط تونلها ، چاه ها يا حفاري هاي سطحي باز شده باشد به طوريكه براي نمونه برداري، تمام اين حفاري ها قابل دسترسي باشد، ذخيره اي كه با اين اطلاعات تعيين مي شود ذخيره نشانداده شده نام مي گيرد . به عبارت ديگر در اين مرحله هنوز نمونهبرداري كامل و از چهار سمت ماده معدني صورت نگرفته اما اطلاعات زمينشناسي در حدي است كه بتوان به صورت معقول تناژ و عيار توده معدني را حدس زد. در اين مرحله اگر با توجه به مساعد بودن شرايط سياسي، اقتصادي، تكنولوژيكي و غيره بهره برداري از اين توده معدني صورت گيرد، اين منبع نشانداده شده تبديل به يك ذخيره ممكن يا mineral reserves probable ميگردد.
منبع اندازهگيري شده يا mineral resources measured: اگر از ذخيرهاي نمونه برداري كامل و از چهار سمت توده صورت گيرد و به وسيله اين برداشتها شكل دقيق، عيار و تناژ توده معدني تعيين گردد اين ذخيره يك منبع اندازهگيريشده خواهد بود و اگر با در نظر گرفتن شرايط معدنكاري(تكنولوژيكي، اقتصادي وغيره) مورد بهره برداري قرار گيرد تبديل به يك ذخيره قطعي proved mineral reserves خواهد شد.
لازم به ذكر است براي تبديل يك منبع معدني به يك ذخيره معدنيفاكتورهايي در نظر گرفته ميشود كه عبارتند از : فاكتورهاي متالورژيكي، اقتصادي، بازاريابي، قوانين زيست محيطي، اجتماعي، دولتي و غيره.
عدم ادامه عمليات بين هر يك از سه مرحله Measured ،Indicated و Probable نيز منجر به متروكه شدن يك ذخيره ميگردد كه در اين پروژه، چنين ذخايري نيز در كنار معادن متروكه مورد بررسي قرار گرفته اند.
در كشورهاي پيشرفته معادن متروكه به معادني اطلاق ميشود كه با توجه به شرايط اقتصادي حاكم و تكنولوژي موجود، قسمت اقتصادي ذخيره آنها كاملا برداشت و استخراج شده باشد. وجود شرايط ديگر موجب شده است كه تعريف معادن متروكه اندكي گسترده باشد. يكي از اولين مسائل مربوط آنست كه اصولا اكتشاف در ايران به صورت سيستماتيك انجام نمي گيرد و تفاوتهاي بين ذخاير و منابع معدني كاملا مشخص نميباشد و چه بسا معادني كه اطلاعات اكتشافي آنها بسيار اندك بوده در نتيجه اصولا تعريفي از معادن ارائه نشده است. همچنين مشاهده مي شود كه برخي از انديسها نيز به عنوان معدن معرفي شدهاند يا يك كانسار بدون استخراج ماده معدني و بدون بررسي شرايط اقتصادي آن به عنوان معدن معرفي شده است. در نتيجه به صورت مشخص فرآيند استانداردي براي متروكه شدن معادن ايران طراحي نشده است.
در ايران مسائل مختلفي در متروكه شدن معادن موثر بوده كه مي توان مسائل سياسي، فرهنگي، اقتصادي، صنعتي، تكنولوژي و غيره را نام برد. بعبارت ديگر عمده معادني كه امروزه متروكه بشمار ميروند بعلت اتمام ذخيره، فرآيند معدنكاري و غيره تعطيل نشده اند و ميتوان اميدوار بود كه هنوز قسمتهايي از ذخيره آنها باقي مانده باشد.
در نمودار فوق، مواد معدني با توجه به ميزان فعاليت اكتشافي انجام شده در آنها به دو گروه اصلي تقسيم مي شوند:


گروه منابع معدني يا Mineral Resources: اين واژه به ذخاير و مواد كشف شده اي كه در حال حاضر استخراج آنها غير اقتصادي بوده و توده هاي معدني در آنها هنوز كشف نشده است، اطلاق ميگردد.
گروه ذخاير معدني يا Mineral Reserves: اين واژه به تودههاي معدني كه موجوديت آنها به كمك حفاري يا ساير روشهاي اكتشافي مشخص شده و بالاخره تودههاي معدني كه وجودشان در مناطق خاصي با درصد بالايي از اطمينان حدس زده شده است، اطلاق ميگردد.



1-4- لزوم اهميت مطالعه معادن متروكه
لزوم مطالعه و بررسي مجدد اين معادن در ويژگي هاي آنها نهفته است. همانطور كه پيش از اين مطرح شد ميتوان نتيجه گرفت كه اين معادن سرمايههاي بلااستفاده كشور هستند. اين سرمايهها قادرند سود فراواني را به پيكره اقتصادي جامعه تزريق نمايند. علاوه بر جنبه اقتصادي، مسائل زيست محيطي و سلامت ساكنين منطقه نيز از ديگر دلائل انجام اين مهم به شمار ميآيد. چرا كه هر فرد سالم در جامعه جزء سرمايههاي آن كشور محسوب مي شود و با رها كردن اين معادن بدون ايمن سازي آنها، جان افراد بسياري به خطر خواهد افتاد. پس در يك جمعبندي كلي اين امر از دو ديدگاه اقتصادي و زيست محيطي حائز اهميت ميباشد. از سوي ديگر با راه اندازي اين معادن و با ايجاد اشتغال در مناطق محروم كشور بهمراه آباداني در اين محدودهها، از مهاجرت افراد بومي به شهرها كه خود موجب بيماري اقتصاد كشور مي شود جلوگيري ميگردد.